مقدمه
جرثقیل ماشینی Mobile Crane یکی از پرکاربردترین و انعطافپذیرترین انواع جرثقیلها در صنعت ساختمان، حملونقل سنگین و پروژههای زیرساختی است. این نوع جرثقیل برخلاف انواع ثابت (مانند جرثقیل برجی)، قابلیت جابجایی سریع، استقرار در محل و شروع به کار در مدتزمان بسیار کوتاه را دارد. به همین دلیل، در پروژههایی که نیاز به انعطاف بالا و عملیاتهای متنوع دارند، جرثقیل ماشینی انتخاب اول است.
جرثقیلهای ماشینی در مدلها و ظرفیتهای گوناگون طراحی میشوند؛ از انواع سبک و چرخدار گرفته تا مدلهای سنگین با شاسیهای زنجیری و تلسکوپی. در این مقاله، بهطور کامل با ساختار، انواع، عملکرد، کاربردها، مزایا، معایب و نکات ایمنی جرثقیلهای ماشینی آشنا میشویم.
این مقاله صرفا مطلبی برای آشنایی با انواع جرثقیلهای غیر کارگاهی و ثابت است که به آن پرداخته ایم، تیوا ارگ ونداد نماینده انحصاری شرکت تهران وزنه در زمینه جرثقیلهای کارگاهی و سقفی و ساخت آنها فعالیت مینماید.
جرثقیل ماشینی چیست؟
جرثقیل ماشینی چیست : جرثقیل ماشینی به دستهای از جرثقیلها گفته میشود که بر روی شاسی متحرک نصب شدهاند و توانایی حرکت در محیط پروژه را دارند. شاسی این جرثقیلها ممکن است چرخدار (با لاستیک بادی) یا زنجیری (Crawler) باشد. بازوی جرثقیل معمولاً تلسکوپی یا مفصلی است و امکان چرخش و بالابری در زوایای مختلف را دارد.
برخلاف جرثقیلهای ثابت، این نوع جرثقیل بدون نیاز به مونتاژ، در کمترین زمان آماده عملیات میشود. به همین دلیل در پروژههای عمرانی، جادهسازی، نصب سازههای فلزی، حمل ماشینآلات و مواردی از این دست کاربرد گسترده دارد.
انواع جرثقیل ماشینی Mobile Crane
جرثقیل بوم تلسکوپی (Telescopic Boom Crane)
دارای بازویی با مقاطع کشویی است که با کمک هیدرولیک یا کابل، طول آن افزایش یا کاهش مییابد. انعطافپذیری بالا و نصب آسان از مزایای این نوع است.
جرثقیل بوم مفصلی (Knuckle Boom / Articulated Crane)
بازوی آن از چندین بخش با مفصل ساخته شده و شبیه بازوی انسان حرکت میکند. بیشتر روی کامیونها نصب میشود و برای تخلیه بار در فضاهای محدود عالی است.
جرثقیل All Terrain (همهجارو)
این جرثقیلها ترکیبی از قابلیت عبور از جاده و زمینهای ناهموار دارند. دارای چندین محور، لاستیکهای بزرگ و قدرت مانور بالا هستند. گزینهای محبوب برای پروژههای بین شهری یا کوهستانی.
جرثقیل Rough Terrain
شبیه مدل بالا ولی فقط برای کار در سطوح خشن و ناهموار طراحی شده است. دارای لاستیکهای بزرگ و سیستم تعلیق قوی است و در محیطهای ساختوساز کاربرد دارد.
جرثقیل زنجیری (Crawler Crane)
دارای شاسی زنجیری است و حرکت آن بسیار پایدارتر از چرخدارهاست. برای عملیاتهای بلندمدت در یک سایت، بسیار مناسب است. توانایی بلند کردن بارهای فوق سنگین را دارد.
جرثقیل کامیونی (Truck Mounted Crane)
یک جرثقیل هیدرولیکی بر روی کامیون نصب میشود که قابلیت حرکت در جادهها را دارد. بسیار پرکاربرد و اقتصادی برای پروژههای متحرک.
اجزای اصلی جرثقیل ماشینی
| جزء | توضیح |
|---|
| شاسی (Under Carrier) | پایه حرکتی جرثقیل که روی چرخ یا زنجیر است. |
| کابین اپراتور | محل کنترل عملیات بالابری با نمایشگرها و دستههای فرمان. |
| بازوی جرثقیل (Boom) | بازوی بلند برای بالا بردن و جابجایی بار (تلسکوپی یا مفصلی). |
| جکهای تثبیتکننده (Outriggers) | برای ثابت نگه داشتن جرثقیل هنگام باربرداری. |
| سیستم هیدرولیک | تأمین نیروی لازم برای حرکت بازو، چرخش، و بالابری. |
| سیم بکسل و قلاب | انتقال بار و اتصال به تجهیزات یا محموله. |
کاربردهای جرثقیل ماشینی
جرثقیل ماشینی در صنایع مختلف، نقش حیاتی دارد:
ساختمانسازی: نصب تیرها، ستونها و قطعات پیشساخته
نصب سازههای فلزی: اسکلت فلزی برجها و سولهها
راهسازی و پلسازی: حمل و نصب قالبها، میلگردها، سگمنتها
نفت و گاز: جابجایی تجهیزات سنگین در پالایشگاهها یا دکلهای حفاری
پروژههای شهری: نصب تابلوهای بزرگراهی، درختکاری با جرثقیل سبددار
حمل و تخلیه ماشینآلات صنعتی: نصب ژنراتور، دیزل، پمپها
مزایای جرثقیل ماشینی
تحرک بالا: قابلیت جابجایی سریع در پروژههای مختلف، بدون نیاز به باز و بسته کردن اجزا.
نصب سریع: زمان آمادهسازی بسیار کوتاهتر نسبت به جرثقیلهای ثابت.
تنوع بالا: مدلهای مختلف برای وزنها و محیطهای کاری متفاوت وجود دارد.
کاربرد چندمنظوره: از یک سایت ساختمانی تا عملیات نجات در حوادث میتواند استفاده شود.
اقتصادی بودن: برای پروژههای موقت یا پراکنده، گزینهای بهصرفهتر است.
معایب جرثقیل ماشینی
ظرفیت محدود در مقایسه با جرثقیل برجی یا دروازهای
نیاز به سطح صاف یا تثبیت شده برای باربرداری سنگین
هزینه سوخت و نگهداری بالا در مدلهای دیزلی
نیاز به راننده/اپراتور ماهر و آموزشدیده
پایداری کمتر نسبت به جرثقیلهای ثابت هنگام بارگیری در زوایای بحرانی
نکات ایمنی مهم هنگام کار با جرثقیل ماشینی
بررسی سطح زمین: اطمینان از سفتی، تراز بودن و نبود گودال در محل استقرار
استفاده از جکهای تثبیتکننده: همیشه قبل از بلند کردن بار، جکها را کامل باز و قفل کنید
عدم باربرداری در باد شدید
بررسی ظرفیت مجاز (Load Chart): هر جرثقیل محدودیت ظرفیت در هر زاویه و شعاع دارد
بازرسی روزانه: بررسی وضعیت کابلها، قلاب، هیدرولیک، چرخها
عدم بلند کردن بار بالای افراد
تفاوت جرثقیل ماشینی با جرثقیل ثابت
| ویژگی | جرثقیل ماشینی | جرثقیل ثابت (مثل برجی) |
|---|
| تحرک | بسیار بالا | بدون تحرک |
| ظرفیت | متوسط تا سنگین | سنگین تا بسیار سنگین |
| راهاندازی | سریع | نیاز به مونتاژ |
| قیمت اولیه | پایینتر | بالاتر |
| مناسب برای | پروژههای متحرک و متنوع | پروژههای بلندمدت و ایستایی |
نکات فنی انتخاب جرثقیل ماشینی
برای انتخاب مناسبترین مدل جرثقیل ماشینی به موارد زیر توجه کنید:
ظرفیت بار (tonnage) مورد نیاز پروژه
شعاع عملیاتی (Radius): هرچه شعاع بیشتر، ظرفیت کمتر
نوع مسیر و دسترسی به سایت
نوع سطح زمین: برای سطوح ناهموار، مدل Rough Terrain یا Crawler مناسب است
فرکانس استفاده: اگر مدام استفاده دارید، مدل All Terrain بهتر از Truck Mounted است
ارتفاع مورد نیاز برای باربرداری
این مقاله صرفا مطلبی برای آشنایی با انواع جرثقیلهای غیر کارگاهی و ثابت است که به آن پرداخته ایم، تیوا ارگ ونداد نماینده انحصاری شرکت تهران وزنه در زمینه جرثقیلهای کارگاهی و سقفی و ساخت آنها فعالیت مینماید.
